Ta lekcja dotyczy sieci komputerowych w praktyce: po co łączyć urządzenia, jakie są podstawowe typy sieci (LAN, WAN, MAN) oraz kto w sieci jest klientem, kto serwerem, a kto hostem. Bez zbędnej teorii — tylko to, co potrzebne do dalszej nauki i egzaminu.
Po tej lekcji będziesz umiał:
- wyjaśnić, po co tworzy się sieci komputerowe,
- odróżnić sieć LAN, WAN i MAN,
- rozpoznać rolę klienta i serwera w sieci,
- wskazać, które urządzenia są hostami,
- wymienić główne elementy sieci (urządzenia, medium, protokoły).
Po co tworzy się sieci komputerowe
Sieć komputerowa to zbiór co najmniej dwóch urządzeń połączonych ze sobą w taki sposób, aby mogły wymieniać dane oraz współdzielić zasoby (pliki, drukarki, usługi, dostęp do internetu). Tworzy się sieci po to, żeby:
- umożliwić komunikację między urządzeniami — wymiana plików, wiadomości, wideorozmowy bez przenoszenia nośników,
- współdzielić zasoby sprzętowe i programowe — jedna drukarka dla wielu komputerów, wspólne bazy danych, aplikacje,
- centralnie zarządzać danymi i użytkownikami — backup w jednym miejscu, konta i uprawnienia w sieci,
- zapewnić dostęp do usług sieciowych — internet, poczta, strony WWW, chmura.
Bez sieci każdy komputer pracowałby w izolacji; sieć łączy ludzi i urządzenia w jeden system.
Odróżnianie sieci LAN, WAN i MAN
Rodzaje sieci różnią się zasięgiem (obszar) i cechami (kto zarządza, jakie łącza, jakie opóźnienia).
LAN (Local Area Network) — sieć lokalna
- Obszar: niewielki — dom, szkoła, biuro, jedna firma w jednym budynku lub kilku pobliskich.
- Cechy: wysoka prędkość transmisji, niskie opóźnienia, zarządzana zwykle przez jednego administratora. Typowe medium: skrętka, światłowód lub Wi‑Fi.
- Przykład: sieć w szkole łącząca komputery w pracowni i serwer.
WAN (Wide Area Network) — sieć rozległa
- Obszar: bardzo duży — kraj, kontynent, cały świat.
- Cechy: łączy wiele sieci LAN; wykorzystuje łącza operatorów telekomunikacyjnych; większe opóźnienia niż w LAN. Przykład: Internet.
MAN (Metropolitan Area Network) — sieć miejska
- Obszar: większy niż LAN, mniejszy niż WAN — miasto, kampus uczelni, kilka budynków w jednej aglomeracji.
- Cechy: często światłowody; łączy wiele sieci lokalnych; zarządzana przez jedną organizację lub operatora.
Podsumowanie: LAN = lokalnie (budynek, firma), MAN = miasto / kampus, WAN = kraj / świat. Im większy zasięg, tym zwykle większe opóźnienia i zależność od operatorów.
Rola klienta i serwera w sieci
W modelu klient–serwer urządzenia mają różne role: jedne korzystają z zasobów, inne je udostępniają.
Klient
- To urządzenie lub program, który korzysta z zasobów sieciowych: pobiera strony, pliki, łączy się z usługami.
- Wysyła zapytania do serwera (np. „daj mi stronę”, „wypożycz adres IP”).
- W klasycznym ujęciu nie udostępnia zasobów innym — tylko korzysta. Przykłady: komputer użytkownika, laptop, smartfon, przeglądarka (aplikacja kliencka).
Serwer
- To urządzenie lub oprogramowanie, które udostępnia zasoby lub usługi w sieci: pliki, strony WWW, adresy IP, nazwy domen.
- Odpowiada na zapytania klientów i zwraca dane lub potwierdzenia.
- Pracuje zwykle w sposób ciągły (24/7), żeby klienci mogli łączyć się w dowolnym momencie. Przykłady: serwer plików, serwer WWW, serwer DNS, serwer DHCP.
Klient „pyta”, serwer „odpowiada” i „daje dostęp”. Bez serwera klient nie ma z czego skorzystać; bez klienta serwer nie ma komu służyć.
Które urządzenia są hostami
Host to dowolne urządzenie w sieci, które ma adres IP i jest zdolne do wysyłania i odbierania danych w tej sieci. Nie każdy element sieci jest hostem (np. kabel czy przełącznik warstwy 2 nie ma własnego adresu IP w sensie „gospodarza” aplikacji), ale każdy komputer, serwer, router czy drukarka sieciowa z adresem IP — tak.
Hostem jest m.in.:
- komputer użytkownika (klient),
- serwer (plików, WWW, DNS, DHCP),
- router (ma adres IP w każdej sieci, do której jest podłączony),
- drukarka sieciowa (ma własny adres IP, żeby przyjmować zadania drukowania),
- kamera IP, rejestrator, inne urządzenia z interfejsem sieciowym i adresem IP.
Podsumowując: host = urządzenie z adresem IP uczestniczące w wymianie danych. Może pełnić rolę klienta, serwera lub obu (np. komputer może być jednocześnie klientem WWW i „serwerem” udostępniającym pliki w sieci lokalnej).
Główne elementy sieci (urządzenia, medium, protokoły)
Sieć komputerowa składa się z kilku rodzajów elementów. Na egzaminie INF.02 musisz je wymienić i krótko opisać.
- Urządzenia końcowe (hosty): komputery, serwery, drukarki sieciowe, kamery IP — to one generują i odbierają ruch, mają adresy IP i korzystają z usług sieci.
- Urządzenia sieciowe: routery (łączenie sieci, kierowanie po adresie IP), przełączniki (łączenie hostów w LAN, przekazywanie ramek po adresie MAC), punkty dostępowe (dostęp bezprzewodowy Wi‑Fi). Nie są „końcem” komunikacji — służą do przekazywania ruchu.
- Medium transmisyjne: fizyczny lub bezprzewodowy kanał przesyłu danych — skrętka, światłowód, fale radiowe (Wi‑Fi). Od medium zależy szybkość, zasięg i odporność na zakłócenia.
- Protokoły komunikacyjne: zestawy reguł, według których urządzenia wymieniają dane (format, kolejność, potwierdzenia). Przykład: TCP/IP (w tym IP, TCP, UDP, HTTP, DNS, DHCP). Bez protokołów urządzenia „nie wiedziałyby”, jak interpretować bity.
Razem: hosty + urządzenia sieciowe + medium + protokoły = działająca sieć.