Modele warstwowe opisują, jak dzielić zadania sieci na warstwy. ISO/OSI ma 7 warstw, TCP/IP — 4. Na egzaminie INF.02 musisz je znać i przyporządkować protokoły do warstw.
Po tej lekcji będziesz umiał:
- wymienić warstwy modelu OSI i TCP/IP,
- przyporządkować protokoły do warstw,
- wyjaśnić, po co są modele warstwowe.
Po co są modele warstwowe
Modele warstwowe (OSI, TCP/IP) dzielą pracę sieci na warstwy — każda ma określone zadania i współpracuje z warstwą nad sobą i pod sobą. Dzięki temu: (1) aplikacja nie musi wiedzieć, czy dane idą kablem, światłowodem czy Wi‑Fi — to robią niższe warstwy; (2) protokoły można wymieniać w jednej warstwie bez zmiany innych (np. Ethernet albo Wi‑Fi w warstwie 2); (3) łatwiej uczyć i diagnozować — wiesz, że problem z adresem IP to warstwa 3, a z kablem — warstwa 1. Na egzaminie INF.02 często pojawia się pytanie: „W której warstwie działa protokół X?” — stąd konieczność dobrego mapowania.
Warstwy modelu OSI (7 warstw)
Model OSI (ISO/OSI) ma 7 warstw, od góry do dołu:
- 7. Aplikacji — interfejs aplikacji użytkownika z siecią (HTTP, FTP, DNS, SMTP).
- 6. Prezentacji — format danych, szyfrowanie, kompresja (w praktyce często łączona z 7).
- 5. Sesji — utrzymanie sesji, dialog między aplikacjami (często łączona z 7).
- 4. Transportowa — end‑to‑end: TCP, UDP; segmentacja, niezawodność, porty.
- 3. Sieciowa — adresowanie logiczne (IP), trasowanie; routery.
- 2. Łącza danych — ramki, adres MAC, przełączniki; Ethernet, Wi‑Fi.
- 1. Fizyczna — sygnał, kabel, złącza, napięcia; medium transmisyjne.
W praktyce warstwy 5–7 często traktuje się łącznie jako „warstwa aplikacji”.
Warstwy modelu TCP/IP (4 warstwy)
Model TCP/IP jest prostszy — 4 warstwy:
- Aplikacji — odpowiednik OSI 5–7: HTTP, FTP, DNS, SMTP i inne protokoły aplikacji.
- Transportowa — TCP, UDP; porty, segmenty/datagramy.
- Internetu — odpowiednik OSI 3: IP (adresowanie, trasowanie).
- Dostępu do sieci — odpowiednik OSI 1–2: Ethernet, Wi‑Fi, medium fizyczne.
Mapowanie: TCP/IP „Aplikacji” = OSI 7,6,5; „Transportowa” = OSI 4; „Internetu” = OSI 3; „Dostępu do sieci” = OSI 2,1.
Przyporządkowanie protokołów do warstw
Na egzaminie musisz umieć wskazać warstwę dla typowych protokołów:
- Warstwa 7 (aplikacji): HTTP, HTTPS, FTP, DNS, SMTP, DHCP (wiadomości aplikacyjne).
- Warstwa 4 (transportowa): TCP, UDP.
- Warstwa 3 (sieciowa): IP (IPv4, IPv6), ICMP, ARP (często zaliczany do L2/L3).
- Warstwa 2 (łącza danych): Ethernet, Wi‑Fi (802.11), ramki, adres MAC.
- Warstwa 1 (fizyczna): kabel, złącze, sygnał elektryczny/światło/fale.
Przykład: przeglądarka używa HTTP (7) → TCP (4) → IP (3) → Ethernet (2) → kabel (1). Każda warstwa dodaje swój nagłówek (encapsulation); na odbiorze nagłówki są zdejmowane (decapsulation).